Nederland staat bekend om de goede kwaliteit van ons kraanwater. Toch staat die kwaliteit steeds meer onder druk. Via de Rijn en Maas komt vervuiling uit andere Europese landen ons land binnen. Daarnaast dragen ook de Nederlandse industrie, landbouw en huishoudens bij aan de vervuiling van onze waterbronnen.
Drinkwaterbedrijven moeten deze stoffen zoveel mogelijk verwijderen voordat het water uit onze kraan komt. Dat lukt voor een groot deel, maar niet volledig. Vooral moeilijk afbreekbare stoffen zoals PFAS vormen een uitdaging. Daarnaast kunnen er incidenteel bacteriële besmettingen ontstaan, waardoor bewoners tijdelijk hun drinkwater moeten koken.
Hoe ontstaat vervuiling van ons drinkwater?
In Nederland wordt drinkwater gemaakt van grondwater en oppervlaktewater. Ongeveer 60% komt uit grondwater en 40% uit oppervlaktewater, zoals de Rijn en Maas.
Nederland wordt niet voor niets regelmatig het afvoerputje van Europa genoemd. Stoffen die in andere landen in rivieren terechtkomen, kunnen uiteindelijk ook onze waterbronnen bereiken. Maar we dragen zelf eveneens bij aan de vervuiling.
Bedrijven lozen afvalstoffen, in de landbouw worden gewasbeschermingsmiddelen gebruikt en via ons riool komen onder andere medicijnresten in het oppervlaktewater terecht. Ook oude bodemverontreinigingen kunnen invloed hebben op de kwaliteit van het grondwater.
Drinkwaterbedrijven zuiveren dit water voordat het geschikt is voor consumptie. Door de grote verscheidenheid aan chemische stoffen wordt dat steeds ingewikkelder.
Welke drinkwaterproblemen komen voor in Nederland?
Niet iedere vorm van verontreiniging is hetzelfde. Sommige stoffen komen langdurig in onze waterbronnen voor, terwijl andere problemen plotseling ontstaan. Hieronder bespreken we de belangrijkste oorzaken.
PFAS in drinkwater
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die in verschillende producten en industriële processen worden gebruikt. Deze stoffen zijn zeer moeilijk afbreekbaar en kunnen zich via de bodem en het water verspreiden.
Eenmaal in het milieu kunnen PFAS nog jarenlang aanwezig blijven. Sommige PFAS worden in verband gebracht met schadelijke effecten op de gezondheid, waaronder effecten op het immuunsysteem.
Volgens het RIVM krijgen mensen in Nederland PFAS binnen via de lucht, voedsel en drinkwater. De hoeveelheid die we alleen via drinkwater binnenkrijgen, ligt gemiddeld onder de gezondheidskundige grenswaarde. Wanneer voedsel en drinkwater samen worden bekeken, ligt de totale blootstelling daar wel boven.
Volgens de ILT is de belangrijkste bron van PFAS-vervuiling het gebruik van bepaalde bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Zij waarschuwde in 2026 dat hierdoor jaarlijks minstens 21.000 kilo trifluorazijnzuur (TFA) in het Nederlandse water terechtkomt. TFA is een zeer moeilijk afbreekbare stof die kan ontstaan bij de afbraak van bepaalde PFAS-houdende pesticiden.
In ons eerdere artikel over PFAS in pesticiden en de gevolgen voor ons drinkwater gaan we hier uitgebreider op in.
Pesticiden en medicijnresten
Naast PFAS komen ook andere stoffen via de landbouw en huishoudens in onze waterbronnen terecht.
Gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt om gewassen te beschermen tegen ziekten en plagen. Een deel van deze middelen kan via regenwater en de bodem in het grond- en oppervlaktewater terechtkomen.
Medicijnresten bereiken het water op een andere manier. Wanneer we medicijnen gebruiken, wordt een deel van de stoffen via urine en ontlasting uitgescheiden. Via het riool komen deze vervolgens bij de rioolwaterzuivering terecht.
Niet alle stoffen kunnen tijdens dit proces volledig worden verwijderd. Daardoor kunnen kleine hoeveelheden uiteindelijk ook in de bronnen voor ons drinkwater terechtkomen.
Bacteriën in drinkwater
Soms kunnen er bacteriën in het leidingwater terechtkomen, bijvoorbeeld door een beschadigde waterleiding of werkzaamheden aan het leidingnet.
Drinkwaterbedrijven controleren daarom regelmatig op bacteriën zoals E. coli en enterokokken. Wanneer deze worden aangetroffen, kan dat wijzen op een verontreiniging met ontlasting van mensen of dieren. Er kunnen dan ook andere ziekteverwekkers in het water aanwezig zijn.
Een bacteriële besmetting kan leiden tot maag- en darmklachten. Vooral jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand kunnen hier gevoelig voor zijn.
Wanneer een drinkwaterbedrijf een besmetting vaststelt, kan het tijdelijk een kookadvies afgeven. Bewoners moeten het water dat zij willen drinken dan eerst drie minuten koken. Het advies blijft gelden totdat uit controles blijkt dat het water weer veilig kan worden gedronken.
Zware metalen in drinkwater
Ook zware metalen kunnen in drinkwater voorkomen. Sommige metalen zijn van nature aanwezig in de bodem, terwijl andere door menselijke activiteiten in het milieu terechtkomen.
Daarnaast kunnen oude waterleidingen invloed hebben op de kwaliteit van het kraanwater. Een bekend voorbeeld zijn loden leidingen, die vooral in oudere woningen nog aanwezig kunnen zijn.
Lood kan vanuit deze leidingen oplossen in het drinkwater. Vooral voor jonge kinderen en zwangeren is blootstelling aan lood ongewenst. Daarom wordt geadviseerd om oude loden drinkwaterleidingen te vervangen.
Wat gebeurt er bij verontreinigd drinkwater?
Wanneer er een probleem met het drinkwater wordt vastgesteld, onderzoekt het drinkwaterbedrijf de oorzaak en neemt het maatregelen. Welke maatregelen nodig zijn, hangt af van de verontreiniging.
Bij een bacteriële besmetting kan tijdelijk een kookadvies gelden. Bij chemische verontreiniging werkt dat niet: stoffen zoals PFAS, medicijnresten, pesticiden en zware metalen verdwijnen niet door het water te koken. Zo stoppen drinkwaterbedrijven tijdelijk met het innemen van rivierwater als daar een verontreiniging in wordt gemeten. Waar mogelijk schakelen ze over op een andere bron of passen ze de zuivering aan. Bij een ernstige verontreiniging kan het drinkwaterbedrijf adviseren het kraanwater tijdelijk niet te drinken en zorgt het voor noodwater.
Drinkwaterbedrijven gebruiken verschillende technieken om ongewenste stoffen uit het water te verwijderen. Toch blijven sommige stoffen, zoals PFAS, lastig te verwijderen. Daarom blijft het belangrijk om vervuiling van onze waterbronnen zoveel mogelijk te voorkomen.
Wat kun je zelf doen?
De belangrijkste oplossing voor drinkwatervervuiling ligt bij de bron. Dat vraagt om maatregelen vanuit de overheid, industrie en landbouw. Zelf kun je bij een vastgestelde besmetting het beste de officiële adviezen van je drinkwaterbedrijf volgen.
Wil je daarnaast de hoeveelheid ongewenste stoffen in je dagelijkse drinkwater verminderen? Dan kun je ervoor kiezen om je kraanwater aanvullend te filteren.
De Aqualine waterfilters van Tradeline gebruiken verschillende filterstappen om bepaalde stoffen, waaronder PFAS, pesticiden en zware metalen, te verminderen. De werking van deze systemen is onderzocht door onafhankelijke laboratoria. Welke stoffen worden verminderd en in welke mate, is terug te vinden in de bijbehorende testrapporten.